نا کار آمدی طرح خاورمیانه بزرگ امریکا

 دیدگاه کشورها نسبت به طرح خاورمیانه بزرگ

  ب – واکنش کشورهای فرامنطقه‌ای

  خاورمیانه، از نظر اهمیّت و جایگاه راهبردی برای اروپا، مانند امریکای لاتین برای ایالات متحده و آسیای میانه برای روسیه است. خاورمیانه، حوزه مدیترانه و شمال افریقا، حیاط خلوت راهبردی اروپا به شمار می‌آید.۱ از این رو اروپا برای اصلاحات و ساماندهی سیاسی – اقتصادی خاورمیانه، در راستای منافع خود بسیار زودتر از امریکا اقدام کرده بود.

مدت‌ها پیش از اعلام طرح خاورمیانه بزرگ، کشورهای اروپایی به تدوین طرح‌های گوناگون با هدف اصلاح نظام سیاسی و اقتصادی کشورهای منطقه مدیترانه شرقی و پیوند آن با بازارهای اروپا سرگرم بوده‌اند. پس از برگزاری «کنفرانس امنیت و همکاری اروپا» (CSCE ۲)  که در سال ۱۹۷۵ م. در هلسینکی، پایتخت فنلاند برگزار و به موافقتنامه هلسینکی (Helsinki Accord) پرآوازه شد، کشورهای جنوب اروپا که از خطر بالقوة افزایش فاصله اقتصادی و جمعیتی میان کرانه‌های شمالی و جنوبی مدیترانه نگران بودند، در سال ۱۹۸۹ رایزنی و گفت و گو درباره تأسیس کنفرانس امنیت و همکاری مدیترانه (CSCM۳) را آغاز کردند. در این فرایند اروپاییان می‌خواستند، توجه بیشتری به خاورمیانه و شمال افریقا داشته باشند.

در ماه نوامبر ۱۹۹۵م. اتحادیه اروپا کنفرانس همکاری اروپا و مدیترانه (EMP۴)را در بارسلون اسپانیا برگزار کرد که به توافقنامه منطقه‌ای بارسلون با دوازده کشور خاورمیانه و شمال افریقا یعنی اردن، اسراییل، الجزایر، ترکیه، تونس، سوریه، فلسطین (دولت خودگردان)، قبرس، لبنان، مالت، مراکش و مصر انجامید. از میان این کشورها، قبرس و مالت در سال ۲۰۰۴ به عضویت اتحادیه اروپا درآمدند. موافقتنامه بارسلون، در حقیقت برنامه مشترک اروپا، برای پایدار کردن ثبات و توسعه سیاسی و اقتصادی منطقه خاورمیانه و شمال افریقا است. که دربرگیرنده کمک‌های توسعه اقتصادی، آزادسازی بازرگانی، پیشرفت حقوق بشر اصلاحات سیاسی، مبادلات فرهنگی، پشتیبانی از فرایند صلح و آشتی میان اسراییل و فلسطین و مبارزه با بنیادگرایی و تروریسم است.  توافقنامه بارسلون، راه‌اندازی یک منطقه ازاد تجاری را تا سال ۲۰۱۰م. در دستور کار خود قرار می‌دهد و پرداخت وام‌ها و کمک‌های اقتصادی هنگفتی را به کشورهای امضا کننده، متعهد می‌شود. از سوی دیگر همه دوازده کشور خاورمیانه و شمال افریقا که توافقنامه را امضا کرده‌اند متعهد می‌شوند به توسعه و گسترش حکومت قانون، دموکراسی، حقوق بشر، حقوق اقلیّت‌های دینی و آزادی‌های بیان، تجمع، اندیشه و عقیده.

در ماه مارس ۲۰۰۳م. اتحادیه اروپا برنامه نوینی را با نام «همسایگان اروپا» اعلام کرد. همسایگانی که مرز مشترک با اروپا دارند اما چشم انداز پیوستن آنان به اتحادیه اروپا روشن نیست. بر پایه این برنامه، کشورهایی که بتوانند معیارهای مطلوب اتحادیه اروپا را در توافقنامه بارسلون، در زمینه‌های مردم سالاری، احترام به حقوق بشر، حکومت قانون و آزادسازی اقتصادی جامه عمل بپوشانند، می‌توانند از بازارهای داخلی اروپا برخوردار و در برنامه‌های اتحادیه اروپا سهیم شوند.

اتحادیه اروپا در ماه دسامبر ۲۰۰۴، برنامه ویژه‌ای را برای کشورهای اسراییل، اردن و حکومت خودگردان فلسطین، تصویب کرد. بنابراین، این سه کشور، نخستین کشورهایی هستند که از مزایای برنامه «همسایگان اروپا» بهره‌مند خواهند شد.

براساس سند راهبرد امنیتی اروپا که در سال ۲۰۰۳ م. منتشر شد، اصلی‌ترین و مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی عبارتند از تروریسم، گسترش جنگ افزارهای کشتار جمعی، بنیادگرایی، چالش‌های منطقه‌ای، جنایات سازمان یافته و دولت‌های بی‌کفایت که بی‌ثباتی را در منطقه گسترش می‌دهند. راهبرد امنیتی اروپا تصریح می‌کند که بخش بزرگی از این تهدیدها از منطقه خاورمیانه سرچشمه می‌گیرد اما برخلاف طرح خاورمیانه بزرگ امریکا، تاکید می‌کند که در برخورد با این تهدیدها، باید به همه مولّفه‌های پدیدآورنده تهدیدها از گزینه‌های مطلوب سیاسی، اقتصادی و سازمانی بهره‌جویی کرد. در این چارچوب راهکار نظامی، آن هم با نظارت نهادهای بین‌المللی، واپسین گزینه است که تنها در شرایط ویژه مشروعیت پیدا می‌کند.۵

با توجه به پیشینه حضور و دغدغه‌های اصلاحی اروپا در خاورمیانه اروپاییان به طرح خاورمیانه بزرگ امریکا با دیده شک و تردید می‌نگرند و از جوانب گوناگون آن را نقد می‌کنند:

  ۱-- کشورهای اروپایی بر این باورند که طرح خاورمیانه بزرگ امریکا، نسبت به طرح بارسلون، ضربتی‌تر و انعطاف ‌ناپذیرتر است. از این رو محافظه‌کاران جدید کاخ سفید با نوسازی طرح بارسلون به نام طرح خاورمیانه بزرگ امریکا می‌خواهند ابتکار عمل را در تحولات خاورمیانه، از اروپا بگیرند.

  ۲- با توجه به اهداف مشترک اروپا و امریکا در زمینه‌های گوناگون از جمله امنیت تولید و صادرات نفت و مبارزه با تروریسم در خاورمیانه، کشورهای اروپایی شیوه به کارگیری ابزارهای رسیدن به هدف، از سوی امریکا را نقد می‌کنند. اروپا معتقد است که امریکا توسعه دموکراسی و حقوق بشر را – مستقیماً – هدف قرار داده است. این شیوه امریکا، بر این پیشفرض استوار است که نیروهای بومی خاورمیانه، انگیزه و توانایی بایسته و شایسته را برای پیشبرد فرایند اصلاحات ندارند. بنابراین جامعه جهانی، در هنگام ضرورت باید در امور خاورمیانه – مستقیماً – مداخله کند. و حال این که اروپا راهبرد اصلاح از درون، به دست نیروهای اصلاح طلب بومی را در خاورمیانه دنبال می‌کند.

  ۳- از دیدگاه اروپا، امریکا در خاورمیانه، گسترش دموکراسی و اصلاحات اقتصادی را از راه تغییر ساختارهای سیاسی دنبال می‌کند. در حالی که اروپا با اصلاحات تدریجی در خاورمیانه موافق است زیرا ساختارهای سیاسی کشورهای منطقه توانایی و طاقت طرح‌های ضربتی پیشنهاد شده از سوی امریکا را ندارند    بنابراین در صورت اجرایی شدن طرح خاورمیانه بزرگ امریکا، بی‌ثباتی و تنش سراسر منطقه را فراخواهد گرفت.

  ۴- از دیدگاه اروپاییان تغییرات و اصلاحات نظام‌های سیاسی، نیازمند فرصت مناسب و نهادسازی است. نظام‌های سیاسی موجود در خاورمیانه به دلیل این که خودکامه و اقتدارگرا هستند، هرگونه براندازی و حتی تضعیف چنین نظام‌هایی بدون پیمودن مراحل طبیعی می‌تواند زمینه سرنگونی این نوع نظام‌ها را فراهم آورد. در این صورت احتمال به قدرت رسیدن نیروهای افراطی و تندرو که مخالف اهداف اصلاحات و مردم سالاری است دور از ذهن نیست.

   ۵-کشورهای اروپایی بر این باورند که برای اجرای هرگونه برنامه اصلاحی در خاورمیانه، راه حل فلسطین باید از اولویت نخست برخوردار باشد زیرا دلیل و علت اصلی ناآرامی منطقه، عصیان جوانان و رشد تروریسم، ناسور شدن زخم کهنه فلسطین است. تا این زخم مرهم و التیام پیدا نکند طرح‌های اصلاحی از نوع طرح خاورمیانه بزرگ و مانند آن محکوم به شکست است.۶

۱- حسن حسینی، طرح خاورمیانه بزرگ تر، ص ۱۸۳.

2 Conference on Security and Cooperation in Euroope.

3 Comference on Security and Cooperation in the Mediterranean.

4 Europe – Mediterranean Partnership

۵- زمانی، پیشین.

۶- همان.

      ناکارآمدی طرح خاورمیانه بزرگ

    1- دیدگاه کشورها نسبت به طرح خاورمیانه بزرگ

    الف – واکنش کشورهای منطقه خاورمیانه

هنگامی که متن طرح خاورمیانه بزرگ امریکا، در روزنامه الحیات لندن چاپ شد، کشورهای عرب خاورمیانه، با اعتراف به ضرورت و لزوم اصلاحات، در خاورمیانه، - چنانکه در نشست ماه مه 2004، اتحادیه عرب در قاهره بر ضرورت اصلاحات در کشورهای عربی تاکید شد[۱] به دو گروه دسته بندی شدند:

اهداف طرح خاورميانه بزرگ

طرح خاورمیانه بزرگ امریکا پا به پای ابعاد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، اهداف ویژه‌ای را در این سه سطح دنبال می‌کند:

  ۱- اهداف سیاسی

در این سطح، طرح خاورمیانه بزرگ دو هدف را دنبال می‌کند:

   ۱-۱- امنیت و مشروعیت بخشیدن به اسراییل

به گفته ویلیام فاف، طرح خاورمیانه بزرگ امریکا، فوریت حل مسأله فلسطین را از اولویت می‌اندازد، زیرا چالش‌های فراوان دیگری، در خاورمیانه هستند که مسأله فلسطین، در کنار دیگر چالش‌ها و مشکلات خاورمیانه باید حل شود. محافظه‌کاران کاخ سفید تلاش می‌کنند که از تاکتیک استتار استفاده کنند و بزرگ‌ترین مشکل خاورمیانه را در ردیف دیگر مشکلات به شمار ‌آورند.۱

   ۲-۱- تغییر رهیافت سخت افزاری به نرم‌افزاری

امریکا، هرگز نمی‌تواند از منافع راهبردی خود در خاورمیانه چشم پوشی کند. بنابراین طبق قاعدة هزینه و فایده، طرح خاورمیانه بزرگ امریکا، رهیافت جایگزینی نرم‌افزارها به جای سخت‌افزارها را دنبال می‌کند.

دخالت نظامی و سخت‌افزاری امریکا در خاورمیانه، هزینه اقتصادی و حیثیتی سنگینی را، بر دولت امریکا، بار کرده است. از نظر افکار عمومی جهان، امریکا به خاطر دخالت در عراق و افغانستان، اشغالگر به شمار می‌رود. از این رو مقامات کاخ سفید شیوه نرم‌افزاری تقویت مطبوعات، جامعه مدنی، دموکراسی توده‌ای و طرح‌های آموزشی را برای توجیه حضور خود در خاورمیانه، در دست گرفتند تا هم هزینه اقتصادی حضور خود را در منطقه کاهش بدهند و هم از آسیب دیدن بیشتر اعتبار (Prastige) خود جلوگیری کنند.

طرح خاورمیانه بزرگ۴

سطوح طرح خاورميانه بزرگ.

متن طرح خاورميانه بزرگ امريكا برپايه گزارش توسعه انساني جهان عرب (AHDR)[1] سال هاي 2002و2003سازمان ملل متحد آماده شده است.

آنچه كه ازمتن طرح خاورميانه بزرگ،برمي آيد- چنانكه درگزارش توسعه انساني به آن اشاره شده است- خاورميانه ازسه نوع نبود وكمبود وناتواني رنج مي برد:

1-نبودآزادي؛

2-كمبود دانش؛

3-ناتواني زنان؛

اين سه عامل،موجب شده است كه جوانان سرخورده خاورميانه،به شبكه هاي تروريستي بپيوندند وشبكه هاي تروريستي گسترش پيدا كنند.براي رهايي از اين وضعيت،سه راهكار پيشنهاد مي شود،

 این مقاله درتاریخ ۱۵/۷/۱۳۸۳با عنوان رییس جمهور آینده افغانستان کیست؟ در روزنامه جمهوری اسلامی درایران چاپ شده بود.برای یاد آوری آن روزها ومقایسه انتخابات گذشته با این دوره مقاله ازبایگانی روزنامه یاد شده دراین جا نقل شد .

    كشور افغانستان پس از سه دهه بحران و چالش داخلي در آستانه يك آزمون بزرگ تاريخي يعني انتخابات رياست جمهوري قرار گرفته است , آزموني كه پس از تاسيس جغرافياي سياسي به نام افغانستان تاكنون تجربه نشده است . زيرا تغيير رژيم ها در اين كشور عموما خونين , خانوادگي و قومي بوده است , سران خانواده به توافق مي رسيدند , يكي را سر به نيست و ديگري را امير , رئيس و پادشاه اعلام مي كردند. مردم در اين گونه تحولات نقش و سهمي نداشتند. اما پس از بحران ها و چالش هاي گوناگون و رنگارنگ قومي , طايفه اي , مذهبي سياسي نظامي سه دهه اخير افغانستان و روز آزمايي هاي بيهوده در اين عرصه ها اكنون رهبران سياسي ـ مذهبي اقوام و طوايف آن سامان به اين نتيجه رسيده اند كه رئيس جمهور كه طبق قانون اساسي شخص نخست كشور به شمار مي آيد با آراي مردم برگزيده شود براي همين مدتي است كه كانديداهاي رياست جمهوري آينده افغانستان مشخص و اكنون مشغول اطلاع رساني و تبليغات انتخاباتي در ميان مردم هستند و همزمان با آن ائتلاف هاي افقي و عمودي نيز در دستور كار كانديداها قرار گرفته است .

من این مقاله را برای انتشار در رسانه‌ها نوشته‌ام و از دوستان صاحب رسانه خواهشمندم که در انعکاس آن بکوشند، چون این مسئله برای جامعه و فرهنگ افغانستان اهمیتی خاص دارد.

بیانیه فرهنگیان مهاجر افغانستان،راجع به واقعه در آب افکندن هزاران جلد کتاب در ولایت نیمروز.

   طرح خاورمیانه بزرگ امریکا(۳)

مباني نظري طرح خاورميانه بزرگ امريكا.

  مباني نظري هر موضوعي بيشتر بربنيادهاي ذهني(Sobjective) مؤلّفه هاي پديدآورنده آن موضوع دلالت دارد تا بربنيادهاي عيني.(Objective) ذهن به اين دليل كه درحالت خلاء و تجريد قرار ندارد، در كنار تأكيد برگزاره‌ها وانگاره هاي ويژه، تحت تأثير دريافت هاي تاريخي، جغرافياي وبستر فرهنگي خود به داده‌ها و دريافت هاي خود، سامان مي دهد و به الگوسازي واقعيت‌ها مي پردازد و راهكار مي دهد.۱

مباني نظري طرح خاورميانه بزرگ امريكا، بربنيادهاي ذهني زمامداران محافظه كار كاخ سفيد استوار شده كه مجموعه اي ازآموزه‌ها والگوهاي تاريخي، فرهنگي وجغرافيايي است.

  طرح خاورمیانه بزرگ امریکا ۲ 

زمينه هاي طرح خاورميانه بزرگ.

طرح خاورميانه بزرگ، با گستره پهناور و برنامه هاي بلند پروازانه، حكايت از آن دارد كه از ديدگاه محافظه كاران كاخ سفيد و نظريه پردازان آموزه هاي ليبرال دموكراسي غرب، رويدادهاي بنياديني در جهان اتفاق افتاده كه زمينه اين طرح را فراهم كرده است. به نظر مي رسد، دو رويداد مهم، در دهه پاياني سده گذشته ميلادي، زمينه ساز طرح خاورميانه بزرگ آمريكا شده است:

  ۱- نظم نوين جهاني(The World New Order)

   تعريف نظم نوين

     نقد نظم نوين

   نظم منطقه اي.

   ۲- فروپاشي اتحاد جماهير شوروي.

       مقدمه

شيعيان (دوازده امامي واسماعيليه )افغانستان باوجود اين كه ۳۵%مردم افغانستان راتشكيل مي دهد درطول تاريخ افغانستان به عنوان يك اقلّيت مذهبي قابل توجّه ازحقوق مذهبي وفرهنگي خود محروم بوده اند.امور حقوقي آنان دردادگاه ها برپايه فقه حنفي حل وفصل مي شده است .اين روند تا كودتاي كمونيستي ارديبهشت (ثور)ادامه داشت .درمدّت حاكميت طرفداران كمونيسم قوانين مدني تغييركرد.به دليل مبارزه وجهاد وآزادي مناطق شيعه نشين افغانستان ،قوانين مدني كمونيست ها نيز جامه عمل نپوشيد.

    پس از سرنگوني حكومت دكتر نجيب ا...، روي كار آمدن مجاهدين ،درگيري هاي داخلي واداره  سياسي ملوك الطوايفي نه تنها ازقانون مدني بلكه ازخودمدنيت نيز خبري نبود.

    فرايندي كه ازنشست بن آغاز وبا كمك جامعه جهاني ،دولت موقت به رياست آقاي كرزي پايه گذاري شد به تدوين قانون اساسي جديد افغانستان انجاميد.

    درماده ۱۳۱همين قانون اساسي آمده است :

ًٌٌٌ«محاكم براي اهل تشيّع درقضاياي مربوط به احوال شخصيه ،احكام مذهب تشيّع رامطابق به   احكام   قانون تطبيق مي نمايند .درساير دعاوي نيز اگر درقانون اساسي وقوانين ديگر حكمي موجود نباشد ،محاكم قضيه رامطابق به احكام اين مذهب حل وفصل مي نمايند.»

   قانون احوال شخصيه كه اين روزها جنجال وسروصدا ايجاد كرده است مستند به همين ماده قانون اساسي افغانستان است كه طي يك فرايند طولاني ،غيرشفّاف وبدون رايزني لازم بافقهاي برجسته حقوقدانان جامعه زنان ونخبگان فكري وديني افغانستان باشتاب تدوين شد وچانه زني هاي سياسي ،مذهبي،منطقه اي وجنسيتي درفرايند تصويب آن در مجلس شوراي ملّي نقش وتأ ثير داشت.سرانجام پس ازحذف برخي مواد آن ازجمله ماده اي مربوط به ازدواج موقّت (صيغه)وجرح وتعديل برخي مواد ديگر به تصويب مجلس شوراي ملّي رسيد ودرآستانه انتخابات رياست جمهوري افغانستان ،آقاي كرزي رييس جمهور آن را توشيح وتآييد كرد

   بازخورد ها

     طرح خاورميانه بزرگ امريكا (۱)

    چنانكه  بيان شد، منطقه راهبردي وسرشار ازمنابع خاورميانه پس ازجنگ جهاني دوم همواره مورد توجه كاخ سفيد بوده است وامريكا هرازچند گاهي به فراخورتاب وتوان خود ومقتضيات نظام بين الملل، براي منطقه ياد شده باعنوان هاي گوناگون طرح وبرنامه داشته است:

    ۱-ناحيه بزرگ

۲- خاورميانه جديد

۳خاوذمیانه بزرگ

و...

 به كام دوستان وبخت پيروز

برآمدبادصبح وبوي نوروز

مبارك  بادت اين سال وهمه سال

همايون بادت اين روزوهمه روز

  خاورمیانه و نظام بین الملل  دوقطبي .

در دوره جنگ سرد، مهم‌ترین مسایل جهان، از جمله مسایل خاورمیانه در چهارچوب نظام بین الملل دو قطبی، بررسی و تحلیل می‌شد. رقابت دو ابر قدرت، آمریکا و شوروی پیشین نقش عمده‌ای در دگرگونی‌های سیاسی خاورمیانه داشت و هر کدام برای حفظ منافع و گسترش نفوذ خود از پایان جنگ جهانی دوم، دخالت در امور خاورمیانه را آغاز کردند، این منطقه به مدت چهار دهه(۱۹۵۰-۱۹۸۰م) صحنه نمایش جنگ سرد بود. ابر قدرت‌ها برای گسترش سلطه و نفوذ خود تلاش کردند دولت‌های دست نشانده و جنبش‌های وابسته‌ای به وجود بیاورند که مانند نمایندگان و کارگزاران آنان عمل کنند.  

راهبرد نفوذ و سلطه آمریکا و شوروی، در خاورمیانه، در نظام بین الملل دو قطبی، با توجه به انگیزه‌ها و نگرش‌ها و توانایی‌های آن‌ها تفاوت‌هايي داشت.

 الف- راهبرد آمریکا

ب- راهبرد شوروی

 ج-راهبرد اروپا

باپرسش تو آغازشدم

بانگاهت امتداد یافتم

علامت تعجبت را

خطاب خواندم

واکنون

حتا اگر درپرانتز جایم دهی

برای دیدنت ویرگول نخواهم گذاشت

کلمه ای که با پرسش آغاز می شود

بانقطه چین ادامه خواهد یافت...

 اهمیت خاورمیانه:

 الف-  اهمیت ژئوپليتيك خاورميانه:

   ۱- ژئوپولیتیک تنگه هرمز:

تنگه هرمز که کلید دریای نیمه بسته خلیج فارس به شمار می‌آید، حداقل ۲۱ مایل پهنا، ۱۰۰ مایل درازا و ۶۷ تا ۹۱ متر ژرفا دارد. و حتی ۲۱۳ متر ژرفا نیز گفته اند. از طرف شمال به ایران و از طرف جنوب به جزیره مسندم عمان محدود می‌شود. باریک ترین بخش آن، میان جزیره ایرانی لارک و جزیره عمانی قویین بزرگ ۲۱ مایل پهنا دارد. و روزانه حدود هشتاد کشتی از این آبراه بین المللی رفت و آمد می‌کنند.۱تنگه هرمز در نظریه‌های ژئوپولیتیکی، جایگاه ویژه‌ای دارد. بر پایه نظریه اسپایکمن، تنگه هرمز ریملند است و بخش‌های شمالی، جنوبی، شرقی و غربی ریملند را به همدیگر پیوند می‌دهد. طبق نظریه ریملند کنترل تنگه هرمز به معنای کنترل چهار بخش ریملند خواهد بود.۲

جایگاه ژئوپولیتیک و ژئو استراتژیک خاورمیانه

مفاهیم:

۱-ژئوپولیتیک(Geo politic)

ژئوپولیتیک یا سیاست جغرافیایی، نوعی روش تحلیل سیاسی است که به نقش عوامل جغرافیایی، در شکل گیری سیاست ملت ها توجه دارد. در مطالعات ژئوپولیتیک که اهمیت فراوانی دارد، میان عوامل جغرافیایی طبیعی و انسانی مانند موقعیت، گستره جمعیت و منابع یک کشور و منطقه از یک سو، و سیاست آن هااز سوی دیگر رابطه و پیوند برقرار می شود. در پرتو همین پیوند و رابطه، رویدادهای تاریخی، تفسیر و تحلیل، رویدادهای آینده پیش بینی و خط مشی سیاست داخلی و خارجی تعیین می شود.۱

۲-   ژئواستراتژی(Geo Strategy)

ژئواستراتژی یا راهبرد جغرافیایی، دانش جدیدی است که نظامیان پس از جنگ جهانی دوم آن را مطرح کردند و می توان آن را از زیر مجموعه های ژئوپولیتیک به شمار آورد زیرا، در ژئوپولیتیک، سیاست تحت تأثیر علل و عوامل جغرافیایی واقع و سیاست کشور بر پایه مقتضیات عوامل جغرافیایی طراحی می شود. در ژئواستراتژی نیز علل و عوامل جغرافیایی، در شکل گیری سیاست، حرف اول را می زند اما با این تفاوت که نقش ابزارها و فشارهای نظامی برجسته تر و پر رنگ تر است. از این رو در تعریف ژئواستراتژی گفته اند:

  ژئواستراتژی، دانش کشف و یافتن روابط میان عوامل   جغرافیایی و استراتژی به ویژه استراتژی  نظامی است.   به عبارت دیگر ژئواستراتژی دانش   مطالعه زیر بناهای جغرافیایی شکل گیری واجرای استراتژی است))۲ 

۳- منطقه(Region)

منطقه به عرصه پهناور جغرافیایی با همپیوندی های جغرافیایی اطلاق میشود که از نظر فرهنگی یا فیزیکی متجانس باشد.

درباره این که آیا تعریف منطقه بر ناحیه خاورمیانه که بسیار پهناور و انباشته از گوناگونی ها و ناهمگونی های فراوان است صدق می کند یا نه، دو دیدگاه وجود دارد:

   1- مفاهیم

    الف- تعریف خاورمیانه(Middle East)

درباره گستره و مرزهای جغرافیایی منطقه‌ای که از حدود یک سده پیش با عنوان خاورمیانه از آن یاد می‌شود تعریف یگانه وفراگيري وجود ندارد اما از سوی دیگر تاریخ نگاران، روزنامه نگاران و اصحاب رسانه‌های همگانی، بر خلیج فارس و کشورهای پیرامون آن به عنوان مرکز خاورمیانه اتفاق نظر دارند. بنابراین تعریف‌هایی که از خاورمیانه بیان شده است از نظر گستره قلمرو تفاوت‌های زیادی دارند.

فرهنگ جغرافیایی جدید و بستر(Webster)، خاورمیانه را این گونه تعریف کرده است:

 «منطقه گسترده که در برگیرنده کشورهای جنوب آسیا و شمال آفریقا است که   در گذشته شامل افغانستان، پاکستان، هندوستان و برمه نیز می شده است».

      دایرةالمعارف جدید بریتانیکا، خاورمیانه را با تفصیل بیشتری تعریف می‌کند:

«خاورمیانه سرزمینی است که در اطراف سواحل جنوبی و شرقی دریای مدیترانه کشیده شده و از مراکش تا شبه جزیره عربستان و ایران و گاهی نیز تا فراتر از آن امتداد یافته است. بخش مرکزی این ناحیه کلی، پیش از این خاور نزدیک خوانده می‌شده است. نامی که پاره‌ای از جغرافیدانان و تاریخ نگاران جدید غربی به این منطقه داده اند که بیشتر تمایل داشتند شرق را به سه منطقه «خاور نزدیک» به نزدیک ترین منطقه به اروپا که از دریای مدیترانه تا خلیج فارس، «خاورمیانه» که از خلیج فارس تا جنوب شرق آسیا امتداد می‌یافت و «خاور دور» که به مناطق ساحلی اقیانوس آرام اطلاق می‌شد، تقسیم کنند.»[1]

یک روز نزدیک های ظهر - تهران - خیابان انقلاب؛

 
پایان نامه دانشجویی کجا می فروشند؟
آقایی که فریاد می زند همه رقم کتاب داخل پاساژ، می گوید: «چهار تا مغازه اون ورتر، داخل بازار... برو زیرزمین ته راهرو.»
ته راهرو مغازه ای کوچک است که پسری جوان پشت کامپیوتر نشسته و دختری بالای سرش ایستاده.

دختر می گوید: «الان این تحقیق دیگه آماده است؟ پس یه عنوان قشنگ هم دارید براش بزنید؟ یه متن تشکر هم می خوام، دارید؟ از این تشکرهای دهن پرکن.»

۱

     افسانه يكي ازعناصر واجزاي مهم واصلي ادبيات عاميانه (فولكلور)به شمار مي آيد .درلغتنامه هابراي اين وا‍‍ژه ،معاني گوناگون وگاهي متضاد آورده شده است مانند داستان ،قصه ،سرگذشت،اسطوره ،شهرت يافته ،داستان پند آميز،دروغ ،جادو ،سخن بيهوده ، خرافه وحكايت بي اصل ودروغي كه براي قصد اخلاقي يا براي سرگرم كردن ساخته شده باشد.درمتون كهن ادبي نيز گاه وبيگاه به همين معاني به كار برده شده است:

     كه از آبگينه همي خانه كرد

     وزان خانه گيتي پرافسانه كرد

                                 فردوسي

      افسانه ها به من چون بر بندي

      گويي كه من به چين وما چينم ؟

                          ناصر خسرو بلخي

       گرچه ايشان در صلاح وعافيت مستظهرند

       مابه قلاشي ورندي در جهان افسانه ايم

                                         سعدي شيرازي

               جنگ هفتاد دو ملت همه را عذر بنه

           چون ند يد ند حقيقت ره افسانه زدند 

              وجود ما معمّايي است حافظ

             كه تحقيقش فسون است وفسانه

                                      حافظ شيرازي (1)

       تعريف هايي كه لغتنامه نويسان براي اين واژه برگزيده اند - به اصطلاح -تعريف هاي شرح الاسمي ولفظي هستند ، زيراافسانه هاچون شعر ،موسيقي وديگر آفريده ها وفرآورده هاي هنري وذوقي بشري، يافتن تعريف جامع ومانع براي آن كه مورد پذيرش همه يا دست كم بيشتر مردم باشد ،دشوار است وبا اندك چشم پوشي مي توان افسانه ها را اين گونه تعريف كرد :

       ((افسانه عبارت است ازسرگذشت وقصّه اي كه قهرمانانآن موجودات موهوم وخيالي  ويا موجودات واقعيي هستند كه كارهاي خيالي وفوق العاده انجام مي دهند كه عموما پندآميز وشگفت انگيز است .))

   پاييز با مهر آغاز مي‌شود و با جشن عاطفه‌ها. و مهرماه آغاز فصل بهار مدرسه و معلم و دانش‌آموز است. در آغوش مهربان مهرماه غنچه‌هاي زيباي خانواده‌ها به شكوفه‌ مي‌نشينند و الفباي مهر آموزند. سرود ماندگار فردوسي بزرگ را سر مي‌دهند:

   «توانا بود هر كه دانا بود

    زدانش دل پير برنا بود»

و پيام جاودانه سعدي را زمزمه مي‌كنند:

    «بني آدم اعضاي يكديگرند
   كه در آفرينش ز يك گوهرند

   چو عضوي به درد آورد روزگار
   دگر عضوها را نماند قرار

    تو كز محنت ديگر بي غمي
   نشايد كه نامت نهند آدمي»

و در زنگ انشاء، مي‌نويسندكه«علم بهتر از ثروت است» اما چه كسي باور مي‌كند كه هزاران و شايد ده‌ها هزار دانش‌آموز همزبان و هموطن فرهنگي فردوسي و سعدي، در حالي كه در سوگ بيش از ده نفر همسن و سال ‌هموطن خود كه مظلومانه به دست كفتارهاي ورامين كشته شدند سياه پوشيده بودند و اشك مي‌ريختند در آغاز مهرماه از رفتن به مدرسه محروم شوند تنها به اين دليل كه چرا در سرزمين ديگري به دنيا آمده‌اند و چرا پدران و مادران‌شان به سرزمين خود برنمي‌گردند اما غافل از اينكه اينان نه با ميل خود به اين دنياي بي مهر و بي عاطفه آمده‌اند و نه با اختيار خود در سرزمين ديگران زندگي مي‌كنند و اكنون تاوان گناهي را پرداخت مي‌كنند كه هرگز مرتكب نشده‌اند.
درباره محروميت و بازداشتن دانش‌آموزان افغاني مقيم ايران از مدرسه و آموزش وپرورش چند نكته سزاوار يادآوري است:

      باری!برای همین، مهر ماه (ماه میزان)که درایران آغاز سالتحصیلی است برایم بسیار نفرت آور جلوه می کند زیرا تعدادی ازکودکان مها جر افغانستانی که شاید علی رغم میل باطنی خود به این دنیای نکبت بارآمده اند ازمدرسه ،کتاب ،درس ومشق  محروم می مانند اگر تقصیر ازپدر ومادر است چه ارتباطی به کودک لازم التعلیم دارد؟ اگر تقصیر از دولت ها است  اگر تقصیر از…چه ارتباطی به کودک دارد چرا کودکان جور بکشند .

     وقتی بد بختی های کودکان هموطن رامی بینم یا ذره ذره دود می شوم ویا قلم برمی دارم وچیزی ازاین قبیل می نویسم که جزء خودم خواننده ای ندارد واگرخواننده ای هم دارد مانند طنز ((بیا بریم کربلا ملا مامد جان )) بلای جانم می شود ومتهم به الحاد وکفر زندقه و…می شوم جرمم این بود که گفته بودم  چرا این همه کربلا می روید با این همه خطر انفجار انتحاری ودزد وراهزن هزینه زیارت کربلا را خرج درس ومشق بچه های خود بکنید.

    نمی دانم چرا دربرابر کودکان محروم ازمدرسه حساسیت دارم  شاید  دیوانه ام ،شاعرم ،خیال  پردازم ،مالیخولیایی ام ؟؟؟؟

    امسال نیز درآغاز مهر ماه نه، قهر ماه این متن را نوشتم اگر غیرعلمی وغیر ادبی و…است برمن ببخشایید به گفته شاعر :

        برنمی آید نوای دلکش از نای شکسته

       ناید ازنای شکسته غیرآوای شکسته .

تیک تیک ،تیک، تیک تیک، عقربه های ساعت

کوتاه، بلند ، باریک عقربه های ساعت

یک، دو، سه، ده، دوازده ،روز دیگر سرآمد

از لا به لای موزیک  عقربه های ساعت

شنبه ، دوشنبه ، جمعه ،هفته ی دیگرآمد

این نحس وآن یکی نیک  عقربه های ساعت

آویخته اند مارا در انتظار  فردا

از ریسمان باریک  عقربه های ساعت

چون عقرب عبوسی افتاده  برتن ما

ازهند تا موزمبیک  عقربه های ساعت

چون آتشی لجوجی افتاده بر تر وخشک

کی می کنند تفکیک  عقربه های ساعت

درمصحف مروت در آیه ی صدوچند

لامذهب اند ولاییک عقربه های ساعت

*      *        *        

این آش کشک خاله راه دیگر ندارد

آن چه که پخته در دیک عقربه های ساعت

        این نوشته به بهانه نشست وزیران خارجه کشورهای غیرمتعهد ۸-۱۱مردادماه درتهران نوشته شده بود

اکنون ازسایت باشگاه اندیشه وسایت دیگری به نام بازیاب دراین جا می خوانید البته باکمی تغییر .

                                                                                                                      جوادی

 « جنبش » به حركت يا رفتار گروهي ـ نسبتا ـ منظم و بادوام براي رسيدن به هدف اجتماعي ـ سياسي معين و براساس نقشه معين كه ممكن است اصلاحي يا انقلابي باشد گفته مي شود.
« عدم تعهد » استراتژي و راهبردي است كه در روابط بين الملل بر بي طرفي تاكيد مي كند نه بر كناره گيري . بنابراين بي طرفي در راهبرد عدم تعهد معناي مثبت دارد يعني شركت فعال در سياست هاي بين المللي براي كاهش بحران ها و جلوگيري از دو قطبي شدن استراتژي هاي بي طرفي منفعل و انزواطلبي در روابط بين الملل طرفدار گوشه گيري و به حداقل رساندن نقش دولت ها در معادلات بين المللي است اما استراتژي عدم تعهد فعال و پويا است . 

درادامه مطالب می خوانید:

زمينه ها و بسترهاي پيدايش جنبش عدم تعهد

اصول رفتاري جنبش عدم تعهد

ساختار تشكيلاتي جنبش عدم تعهد 

 
شرايط عضويت در جنبش عدم تعهد

كنفرانس هاي جنبش عدم تعهد

اهداف جنبش

نقد و بررسي كارنامه جنبش عدم تعهد

راهكارهاي جنبش در وضعيت جديد

پاورقي و منابع

 آهی کشید وبرسرسنگی نشست وبعد

برداشت نی لبک وبغضی شکست وبعد

 

تبخیرشد واوج گرفت وعروج کرد

باران گرفت ورشته آواگسست وبعد

 

باران گرفت وحضرت آدم هبوط کرد

درچشم های آبیی توفان پرست وبعد

 

حوّاکه بود؟ میوه ی ممنوعه بهشت 

آدم که بود؟ مست زجام الست وبعد

 

درامتداد رود نگاهش کشیده شد

لیلای سرو قامت ومجنون مست وبعد

 

برصفحه خیال خودش نامه ای نوشت

درامتداد آن چه که پیش آمده است وبعد

 

تقدیم کرد نامه ی خودرا به ماهیان

آهی کشید...وقتی که طرفی نبست وبعد

 

۲۵/۵/۱۳۸۷ 

فراخوان سراسری شعر سومین مجموعه تبر و باغ گل سرخ

 

فرا خوان سراسری شعر

           به منظور نشر سومین مجموعه از سوگسروده های " تبر و باغ گل سرخ"

 بقیه درادامه مطلب

       

(( سیر تاریخی تفکیک قوا در جامعه­های سیاسی ))

مقدمه                                                                                               

      در بیشتر نظام­های سیاسی معاصر، اصل تفکیک قوا به عنوان یکی از شیوه­های کارآمد برای اداره امور جامعه سیاسی و یکی از اصول بنیادی در قوانین اساسی – کشورها پذیرفته شده است. در ماده شانزده­هم اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه در سال۱۷۸۹م. آمده است :

     « در جامعه­ای که در آن حقوق افراد تضمین و تفکیک قوا بر قرار نشده باشد، قانون اساسی وجود ندارد. »[۱]

     در این نوشته تلاش شده است که در کنار بررسی سیر تاریخی تفکیک قوا، به این پرسش هم پاسخ داده می­شود که :

          « اصل تفکیک قوا در پیشگیری از استبداد سیاسی چه اندازه تأثیر داشته است؟ » 

     تعریف تفکیک قوا

     منظور از تفکیک قوا، واگذاری قوای اصلی حکومتی یعنی قوه­های قانونگذاری، اجرایی و قضایی به نهادهای متفاوت و متعدد است. هدف اصلی تفکیک قوا به عنوان یکی از ارکان دموکراسی جلوگیری از استبداد و خود کامگی و تمرکز و انحصار قدرت و به عبارت دیگر آزادی است.[۲]

    سیر تاریخی تفکیک قوا.

     مفهوم تفکیک قوا مانند بسیاری از مفاهیم دیگر حقوق اساسی و علوم سیاسی از آغاز پیدایش تاکنون دچار تغییرات و تحولات زیادی شده است. متفکران اندیشه سیاسی از روزگاران دور و دراز درباره لزوم و ضرورت و نیز حدود اختیارات و وظایف حکومت به بحث و بررسی پرداخته­اند. مفهوم تفکیک قوا نیز در همین راستا قابل بحث و بررسی است.

برای تبار شناسی مفهوم تفکیک قوا سزاوار است سفری کوتاه به دولت- شهرهای یونان باستان داشته باشیم و از معلم اول بشنویم که می­فرماید:

وقتی که فلسفه ی مضاف

فتوای فقیه راباطل می کند

کندوهای انباشته معابد بشکوه

درخلسه های خسته کشف وشهود خود

آروغ می زنند

پرچم های چرکین

درخمیازه های خسته شان

برای رهگذران سالخورده

دستی تکان نمی دهند

گدایان گورستان نیز

به کسی خوش آمد نمی گویند

خورشید باذره بین

به دنبال روزنه ای

درلایه ازون  می گردد

*    *      *

به کجای این سرگردانی

سر بیاویزم

تاچون زنگوله شتر تشنه

دربیابان

خواب امامزادگان بی کرامت را

برآشوبد.

چندهفته پیش به همت دانشجویان افغانستانی وهمکاری دانشگاه قم

همایش  ازبلخ تاشیراز برگزارشد این نوشته درویژه نامه همایش یادشده

چاپ شد ه بود.

-----------------------------------------

    ادبیات وآثار ادبی اقوام وملل گوناگون پر از آموزه های انسانی -اخلاقی است

به کار گیری آموزه ها وداده های یاد شده می تواند بسیاری از نارسایی ها

وگرفتاری های انسان معاصر رابرطرف کند زیرا آفرینندگان آثار انسان های

فکوری بوده اند که با دقت وتامل درآفاق وانفس ...

سال نو مبارک

یک غزل پارساله

نوروز شد که بار دیگر سال نو شود

تقویم های خسته وبی حال نو شود

تقویم های خسته برایوان زندگی

درلا به لای این همه جنجال نو شود

***            

نوروز هم ادامه دیروز مان بود

دیروز مان که کور وکر ولال نو شود

آیا متاع کهنه فروشان شهر ما

با شعر خواجه حافظ وبا فال نو شود

باهفت سین وماهی وبا آب وآینه

باورد یا محول و... ا لا حوال نو شود

گیرم که نو شود چه سودی برای ما

افسار وزین مرکب دجال نو شود

اقبال وبخت خفته ی ما نو نمی شود

تعویذ و ورد ومهره ی رمال نو شود

فروردین 86